بسم الله الرحمن الرحیم
مقدمه
جهان امروز، جهانِ حضور پیوسته پیام‌هاست. انسان از نخستین ساعت‌های بیداری تا پایان روز، در معرض خبر، تصویر، صدا و روایت قرار دارد؛ پیام‌هایی که می‌توانند آگاهی او را افزایش دهند، احساساتش را برانگیزند و بر انتخاب‌هایش اثر بگذارند. در چنین جهانی، توانایی شناخت پیام، ارزیابی اعتبار آن و استفاده مسئولانه از رسانه، بخشی از ضرورت‌های زندگی است. هفته جهانی سواد رسانه‌ای و اطلاعاتی، که هر سال از ۲۴ تا ۳۱ اکتبر گرامی داشته می‌شود، فرصتی برای توجه به همین مسئولیت است.
این مناسبت برای جامعه دینی نیز پرسشی اساسی پیش می‌کشد: چگونه می‌توان پیام دین را به زبان مخاطب امروز، روشن، جذّاب و اثرگذار عرضه کرد؟ مراجعه به قرآن نشان می‌دهد که وحی الهی، همراه با ارائه معارف، از ظرفیت‌های گوناگون بیان، روایت، تصویرپردازی و گفت‌وگو بهره می‌گیرد. قرآن با پرسش، ذهن را بیدار می‌کند؛ با قصّه، مخاطب را همراه می‌سازد؛ با مثال، معنا را به تجربه نزدیک می‌کند و با دعوت به مشاهده، جهان را به میدان شناخت تبدیل می‌سازد. مطالعه این شیوه‌ها، راهی برای الهام‌گیری در تولید پیام‌های دینی و پرورش سواد رسانه‌ای است.
قرآن و منظومه ابلاغ پیام
رسانه، بستری برای انتقال پیام و برقراری ارتباط میان فرستنده و مخاطب است. قرآن این کارکرد را در منظومه‌ای از مفاهیم، مانند رسالت، ابلاغ، بیان، تلاوت و کتاب، مورد توجه قرار می‌دهد. تعبیر «هَٰذَا بَلَاغٌ لِلنَّاسِ»؛ «این پیامی برای مردم است» (ابراهیم: ۵۲)، قرآن را در جایگاه پیامی عمومی معرفی می‌کند. «هَٰذَا بَيَانٌ لِلنَّاسِ»؛ «این روشنگری برای مردم است» (آل‌عمران: ۱۳۸)، نیز بر آشکارسازی حقیقت و فهم‌پذیرکردن آن تأکید دارد.
در این منظومه، «رسالت» با مأموریت رساندن پیام، «بیان» با روشن‌کردن معنا، «کتاب» با ثبت و ماندگاری، «قرآن» با خواندن و تلاوت، و «فرقان» با تشخیص حق از باطل پیوند دارد. این مفاهیم، جنبه‌های مختلف ارتباط هدایتگر را پیش چشم می‌گذارند: پیام باید به مخاطب برسد، فهمیده شود، در دسترس بماند و قدرت تشخیص او را افزایش دهد.
افق مخاطبان نیز گسترده است:
«وَأُوحِيَ إِلَيَّ هَٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَمَنْ بَلَغَ»
«این قرآن به من وحی شده است تا شما و هر کس را که به او برسد، با آن هشدار دهم» (انعام: ۱۹).
عبارت «وَمَنْ بَلَغَ» امکان امتداد پیام در زمان‌ها و سرزمین‌های دیگر را یادآور می‌شود. تلاوت، تعلیم و کتابت، در خدمت همین امتداد قرار می‌گیرند و قرآن، در کنار محتوای هدایت‌بخش خود، کارکرد انتقال و ماندگارسازی پیام را نیز بر عهده دارد.
از فرمان ابلاغ تا حضور اجتماعی پیام
قرآن رساندن پیام را مسئولیتی روشن معرفی می‌کند:
«يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ»
«ای پیامبر، آنچه از پروردگارت بر تو نازل شده است، ابلاغ کن» (مائده: ۶۷).
همچنین از کسانی یاد می‌کند که
«يُبَلِّغُونَ رِسَالَاتِ اللَّهِ وَيَخْشَوْنَهُ»
«پیام‌های خداوند را می‌رسانند و از او پروا دارند» (احزاب: ۳۹).
در این نگاه، ابلاغ با تعهد، شجاعت و مسئولیت همراه است.
در تفسیر اهل‌بیت علیهم‌السلام، آیه ابلاغ با اعلام ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام در غدیر پیوند دارد. اجتماع مخاطبان و بیان عمومی پیام در این واقعه، اهمیت حضور اجتماعیِ ابلاغ را نشان می‌دهد. پیام بنیادین، باید در موقعیتی مناسب عرضه شود و امکان شنیدن، فهمیدن و انتقال آن فراهم آید. غدیر از این منظر، نمونه‌ای برجسته برای اندیشیدن درباره نسبت اهمیت پیام با شیوه اعلان عمومی آن است.
نامه سلیمان به فرمانروای سبأ نیز نمونه دیگری از ارتباط هدفمند است. فرستادن نامه با توجه به واکنش دریافت‌کنندگان همراه می‌شود:
«اذْهَبْ بِكِتَابِي هَٰذَا فَأَلْقِهْ إِلَيْهِمْ ثُمَّ تَوَلَّ عَنْهُمْ فَانْظُرْ مَاذَا يَرْجِعُونَ»
«این نامه مرا ببر و نزد آنان بیفکن؛ سپس از ایشان کنار برو و ببین چه پاسخی می‌دهند» (نمل: ۲۸).
در این صحنه، انتخاب ابزار، انتقال پیام و دریافت بازخورد، اجزای یک فرایند ارتباطی‌اند.
آغازهای متمایز و هنر جلب توجه
نخستین گام در ارتباط، جلب توجه مخاطب است. آغاز برخی سوره‌ها با حروف مقطعه، مانند «الم»، «حم»، «ق» و «ن»، از منظر دریافت شنیداری، شروعی متمایز پدید می‌آورد. شنونده با آغازی متفاوت از جریان معمول سخن روبه‌رو می‌شود و آمادگی بیشتری برای توجه به ادامه پیدا می‌کند. این ظرفیت ارتباطی، اهمیت طراحی مطلع و نقطه ورود به پیام را برای تولیدکنندگان محتوا یادآور می‌شود.
آغازهایی مانند «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» (اخلاص: ۱) و «سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى» (اعلی: ۱)، نیز پیام را با فرمانی روشن عرضه می‌کنند. «قل»، پیامبر را به بیان حقیقت فرامی‌خواند و «سبّح»، دعوتی مستقیم به کنش عبادی است. خواننده قرآن نیز در تلاوت، پیام توحید را بر زبان می‌آورد و با دعوت به تسبیح همراه می‌شود. چنین آغازهایی، توجه را با مشارکت و عمل پیوند می‌دهند.
برای رسانه دینی امروز، این شیوه‌ها الهام‌بخش‌اند: آغاز یک برنامه می‌تواند جمله‌ای کوتاه، پرسشی برانگیزاننده، تصویری معنادار یا دعوتی روشن باشد. نقطه ورود مناسب، مخاطب را برای دریافت محتوای اصلی آماده می‌کند و به او نشان می‌دهد که چرا باید شنیدن و دیدن را ادامه دهد.
قلّاب روایی و گشودن مسیر کنجکاوی
یکی از شیوه‌های اثرگذار قرآن، آغاز سخن با عبارتی است که ذهن را درگیر می‌کند و میل به دنبال‌کردن روایت را افزایش می‌دهد.
«وَهَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ مُوسَىٰ»
«آیا داستان موسی به تو رسیده است؟» (طه: ۹)
از همین ظرفیت برخوردار است. مخاطب با شنیدن این پرسش، برای ورود به ماجرایی مهم آماده می‌شود.
در آغاز ماجرای اصحاب کهف نیز می‌خوانیم:
«أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَهْفِ وَالرَّقِيمِ كَانُوا مِنْ آيَاتِنَا عَجَبًا».
«آیا گمان کردی که داستان یاران غار و رقیم، از میان نشانه‌های شگفت ما، چیزی عجیب وشگفت‌آور بود؟»
(کهف: ۹)
یادکرد اصحاب کهف و رقیم و طرح شگفتی ماجرای آنان، پرسش‌هایی را در ذهن زنده می‌کند: آنان چه کسانی بودند و چه رخدادی سرگذشتشان را ماندگار ساخت؟ سپس روایت، مخاطب را به‌تدریج با پاسخ‌ها همراه می‌کند.
در داستان آدم، اعلام
«إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً»
«من در زمین جانشینی قرار خواهم داد» (بقره: ۳۰)
مدخل طرح مسئله‌ای بزرگ درباره انسان است. در داستان ذوالقرنین نیز پرسش مردم، مسیر روایت را می‌گشاید:
«وَيَسْأَلُونَكَ عَنْ ذِي الْقَرْنَيْنِ»
«و از تو درباره ذوالقرنین می‌پرسند» (کهف: ۸۳).
این آغازها، کارکردی شبیه قلّاب روایی دارند: مسئله‌ای را پیش می‌کشند که پاسخ آن، مخاطب را به ادامه پیوند می‌دهد.
الهام عملی این شیوه برای مقاله، سخنرانی، پادکست و ویدئو، آغازکردن از پرسشی زنده است. پرسشی که مخاطب آن را مسئله خود بیابد و در طول اثر، گام‌به‌گام به فهم پاسخ نزدیک شود.
هستی در جایگاه راوی و نشانه
قرآن میدان روایت را به انسان محدود نمی‌کند. در آغاز سوره‌های جمعه و تغابن می‌خوانیم:
«يُسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ»
«آنچه در آسمان‌ها و زمین است، خداوند را تسبیح می‌گویند.» (جمعه و تغابن: ۱)
در آیه‌ای دیگر، این حقیقت گسترده‌تر بیان می‌شود:
«وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ»
«هیچ چیز نیست مگر آنکه همراه با ستایش او تسبیح می‌گوید» (اسراء: ۴۴).
در این نگاه، هستی سرشار از نشانه و معناست؛ موجودات با تسبیح خود، از عظمت آفریدگار حکایت می‌کنند. قرآن این افق را پیش روی انسان می‌گشاید تا به جهان پیرامون، با توجهی عمیق‌تر بنگرد. شناخت طبیعت می‌تواند زمینه‌ای برای دریافت نشانه‌های حکمت، قدرت و رحمت الهی باشد.
دعوت به تأمل در آفرینش شتر، آسمان، کوه‌ها و زمین نیز نگاه مخاطب را در میان پدیده‌های قابل مشاهده حرکت می‌دهد (غاشیه: ۱۷ تا ۲۰). آغاز از موجودی آشنا و گسترش نگاه به چشم‌انداز آسمان و زمین، ظرفیت الهام‌بخشی برای روایت تصویری دارد. دوربین یک اثر دینی می‌تواند با توجه به جزئیات آفرینش، حرکت در چشم‌اندازها و طرح پرسش‌های متناسب، مخاطب را به مشاهده‌ای اندیشمندانه دعوت کند.
سفر و مشاهده به مثابه آموزش میدانی
فرمان «سِيرُوا فِي الْأَرْضِ» مخاطب را به حرکت و مشاهده فرا می‌خواند. در جایی، این سفر برای اندیشیدن درباره آغاز آفرینش است: «فَانْظُرُوا كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ» (عنکبوت: ۲۰)؛ و در جایی برای بررسی سرانجام پیشینیان: «فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلُ» (روم: ۴۲). مشاهده در این آیات، با پرسش و یادگیری همراه است.
این شیوه، ظرفیت روشنی برای الهام‌بخشی به مستندهای طبیعت، جغرافیا و تاریخ دارد. مخاطب همراه با روایت، به میدان می‌رود، پدیده‌ها را می‌بیند و درباره معنای آن‌ها می‌اندیشد. سفرنامه تصویریِ یک بنای تاریخی می‌تواند زمینه گفت‌وگو درباره عدالت و سرنوشت تمدن‌ها شود؛ مشاهده یک زیست‌بوم نیز می‌تواند پرسش از حکمت آفرینش و مسئولیت انسان در حفظ آن را پیش بکشد. زمین در چنین روایتی، کلاس درس توحید و حافظه زنده تاریخ است.
زبان اشاره و نزدیک کردن معنا
ابزارهای اشاره در قرآن، توجه مخاطب را هدایت می‌کنند و میان سخن و موضوع آن پیوند می‌سازند. «هَٰذَا خَلْقُ اللَّهِ»؛ «این آفرینش خداست» (لقمان: ۱۱)، ذهن را به نشانه‌های پیش چشم متوجه می‌کند. «تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ الْمُبِينِ»؛ «این‌ها آیات کتاب روشنگر است» (یوسف: ۱)، آیات را در کانون توجه قرار می‌دهد. «أُولَٰئِكَ عَلَىٰ هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ» نیز پس از توصیف پرهیزگاران، آنان را به‌عنوان الگوی برخوردار از هدایت نشان می‌دهد (بقره: ۵).
این شیوه، راهی برای عبور از بیان کلی به مصداق روشن در اختیار مبلغان می‌گذارد. وقتی سخن از امانت‌داری است، می‌توان موقعیتی واقعی از حفظ امانت را نشان داد؛ در بحث کرامت، رفتاری احترام‌آمیز را برجسته ساخت و در تبیین عدالت، تصمیمی منصفانه را بررسی کرد. اشاره سنجیده، به مخاطب کمک می‌کند موضوع را در تجربه زندگی تشخیص دهد.
مثال و تصویر برای فهم مفاهیم
قرآن با مثال، فاصله میان مفهوم و تجربه را کاهش می‌دهد. انفاق، با دانه‌ای تصویر می‌شود که هفت خوشه می‌رویاند (بقره: ۲۶۱)؛ سستی تکیه‌گاه‌های باطل، با خانه عنکبوت (عنکبوت: ۴۱)؛ و ناتوانی معبودهای ساختگی، با ناتوانی آنان در آفرینش مگس (حج: ۷۳). هر مثال، رابطه‌ای را پیش چشم می‌گذارد که فهم معنا را آسان‌تر و ماندگارتر می‌سازد.
دامنه این تصویرها از موجودی کوچک مانند پشه، در آیه :
«إِنَّ اللَّهَ لَا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا مَا بَعُوضَةً»
«همانا خداوند شرم نمی‌کند که به پشه‌ای یا چیزی فراتر از آن مثال بزند» (بقره: ۲۶)
تا روایت اصحاب فیل و فرجام سپاه آنان گسترده است. در این گستره، موضوعات آشنا و اندازه‌های متفاوت، در خدمت انتقال معنا قرار می‌گیرند. آنچه مثال و تصویر را مؤثر می‌کند، تناسب آن با حقیقتی است که باید فهمیده شود.
رسانه دینی امروز نیز می‌تواند از تجربه‌های روزمره، روابط خانوادگی، محیط کار و زندگی دیجیتال مثال بگیرد. برای توضیح مسئولیت بازنشر یک شایعه، می‌توان مسیر انتشار آن و تأثیرش بر آبروی یک خانواده را روایت کرد. چنین مثالی، پیامد رفتاری را که در ظاهر تنها فشردن یک دکمه است، برای مخاطب ملموس می‌سازد.
قصه و معماری انتقال پیام
قصه در قرآن، بستری برای همراه‌کردن اندیشه و احساس است. مخاطب با شخصیت‌ها، تصمیم‌ها، دشواری‌ها و پیامدها روبه‌رو می‌شود و معنا را در جریان یک سرگذشت درمی‌یابد. داستان یوسف از نمونه‌های برجسته این شیوه است: خواب آغازین، حسادت برادران، جدایی از پدر، آزمون عفت، زندان، مسئولیت اجتماعی و دیدار دوباره خانواده، در ساختاری پیوسته قرار می‌گیرند. نسبت خواب آغاز داستان با تحقق آن در پایان، به روایت انسجام می‌بخشد (یوسف: ۴ و ۱۰۰).
در کنار این روایت گسترده، ماجرای یونس در مواضعی کوتاه و فشرده عرضه می‌شود و در داستان‌های ناقه ثمود و گاو بنی‌اسرائیل، صحنه‌های مشخصی در کانون قرار می‌گیرند. اندازه روایت و انتخاب جزئیات، با پیام هدایتی آن پیوند دارد. گاه قصه‌ای کوتاه، حقیقتی اخلاقی را روشن می‌کند و گاه همراهی طولانی‌تر با یک شخصیت، زمینه درک لایه‌های بیشتری از آن حقیقت را فراهم می‌آورد.
برای تولیدکنندگان محتوای دینی، این تنوع راهگشاست. موضوع می‌تواند به اقتضای نیاز مخاطب در قالب روایتی یک‌دقیقه‌ای، فیلم کوتاه، نمایش صوتی یا مجموعه‌ای چندقسمتی عرضه شود. انتخاب قالب، ترتیب صحنه‌ها و زمان آشکارشدن اطلاعات، در شکل‌گیری تجربه مخاطب سهم دارند. قصه مؤثر، مخاطب را در مسیر کشف معنا همراه می‌کند.
حیوانات و گسترش زاویه دید
حضور حیوانات در روایت‌های قرآنی، افق توجه انسان را گسترش می‌دهد. مورچه با هشدار خود، گروهش را از خطر آگاه می‌کند و سلیمان سخن او را درمی‌یابد (نمل: ۱۸ و ۱۹). هدهد از سرزمین سبأ خبر می‌آورد و گزارش او، آغازگر سلسله‌ای از بررسی‌ها و ارتباطات می‌شود (نمل: ۲۲ تا ۲۸). حضور سگ اصحاب کهف در توصیف صحنه غار نیز بخشی از تصویر به‌یادماندنی آن ماجراست (کهف: ۱۸).
در این روایت‌ها، موجودات غیرانسانی در کانون توجه قرار می‌گیرند و مخاطب از زاویه‌ای تازه به جهان می‌نگرد. چنین ظرفیتی می‌تواند الهام‌بخش پویانمایی، ادبیات کودک و آثار محیط‌زیستی باشد؛ آثاری که در آن‌ها توجه به زندگی موجودات، زمینه آموزش مراقبت، مسئولیت و شناخت آفرینش را فراهم می‌آورد.
رازآگاهی و برانگیختن تأمل
بخشی از ارتباط اثرگذار، گشودن افقی است که مخاطب را به اندیشیدن بیشتر دعوت کند. قرآن در پاسخ به پرسش از روح می‌فرماید:
«قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي»
«بگو روح از امر پروردگار من است» (اسراء: ۸۵).
و سپس از اندک‌بودن دانش انسان یاد می‌کند. این بیان، توجه را به ژرفای حقیقت و گستردگی افق شناخت معطوف می‌سازد.
تعبیر «لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ»؛ «هیچ چیز همانند او نیست» (شوری: ۱۱)، نیز ذهن را از همانندپنداری خداوند با پدیده‌های محسوس فراتر می‌برد. مخاطب به تأمل در حقیقتی دعوت می‌شود که در قالب تجربه‌های محدود او محصور نمی‌گردد. این شیوه، احساس شگفتی، فروتنی معرفتی و اشتیاق به فهم را پرورش می‌دهد.
برای رسانه دینی، الهام این رویکرد می‌تواند طراحی آثاری باشد که پس از مشاهده، پرسشی عمیق در ذهن باقی می‌گذارند. تصویر آسمان شب، تأمل در حیات و مرگ یا روایت تجربه دعا، می‌تواند آغاز گفت‌وگویی درباره معنا و نسبت انسان با خداوند باشد. اثر رسانه‌ای از این راه، فرصتی برای مکث و اندیشیدن فراهم می‌آورد.
تنوع مخاطبان و ماندگاری پیام
خطاب‌های قرآن، گستره متنوعی از مخاطبان و موقعیت‌های ارتباطی را در بر می‌گیرند. «يَا أَيُّهَا النَّاسُ» افقی عمومی دارد؛ «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» مؤمنان را به مسئولیت‌های ایمانی متوجه می‌کند؛ خطاب به صاحبان خرد، ظرفیت تعقل را فعال می‌سازد و «يَا عِبَادِيَ» رابطه بندگی را با لحنی نزدیک و امیدبخش یادآور می‌شود. تنوع استدلال، موعظه، قصه، بشارت و انذار نیز امکان ارتباط از مسیرهای گوناگون را فراهم می‌کند.
اصل:
«وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ»
«هیچ پیامبری نفرستادیم مگر به زبان قومش، تا برای آنان روشن سازد» (ابراهیم: ۴)
اهمیت فهم‌پذیری را نشان می‌دهد. در جامعه چندزبانه‌ای مانند بریتانیا، توجه به زبان، پرسش‌ها و تجربه‌های نسل‌های مختلف، بخشی از همین مسئولیت ارتباطی است. یک پیام درباره خانواده، برای نوجوان، زوج جوان و والدین سالمند، به مثال‌ها و نقطه‌های ورود متناسب نیاز دارد.
آهنگ بیان و تکرار سنجیده نیز به ماندگاری کمک می‌کند. بازگشت «فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ» در سوره الرحمن، در کنار نعمت‌ها و صحنه‌های گوناگون، مخاطب را بارها به یک پرسش محوری بازمی‌گرداند. از این شیوه می‌توان برای طراحی مجموعه‌هایی الهام گرفت که یک پیام را در موقعیت‌های متنوع بسط می‌دهند و هر بار، وجه تازه‌ای از آن را آشکار می‌سازند.
سواد رسانه ای در پرتو اخلاق قرآنی
قرآن همراه با آموزش پیام‌رسانی، مسئولیت دریافت و ارزیابی پیام را نیز یادآور می‌شود. فرمان «فَتَبَيَّنُوا» در مواجهه با خبرِ آورده‌شده از سوی فاسق، برای پیشگیری از آسیب ناآگاهانه به دیگران است (حجرات: ۶).
«وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ»
«از آنچه به آن علم نداری پیروی مکن» (اسراء: ۳۶)
نیز انسان را به مسئولیت معرفتی فرامی‌خواند.
در داستان هدهد، ادعای آوردن «نَبَإٍ يَقِينٍ» با بررسی سلیمان دنبال می‌شود:
«سَنَنْظُرُ أَصَدَقْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْكَاذِبِينَ»
«بررسی خواهیم کرد که راست گفته‌ای یا از دروغ‌گویانی» (نمل: ۲۷).
این پیوند میان خبر و بررسی، برای مواجهه امروز با تصاویر دست‌کاری‌شده، نقل‌قول‌های بی‌منبع و شایعات، الهام‌بخش است. توجه به منبع، شواهد و پیامدهای بازنشر، می‌تواند بخشی از آموزش دینی در خانواده و مرکز اسلامی باشد.
دعوت با «حکمت و موعظه نیکو» (نحل: ۱۲۵) و هماهنگی سخن و عمل (صف: ۲ و ۳)، اعتماد را تقویت می‌کند. رسانه دینی با رعایت این اصول، به فهم، کرامت و قدرت داوری مخاطب احترام می‌گذارد. موفقیت آن را می‌توان در روشن‌ترشدن شناخت، افزایش اعتماد و شکل‌گیری رفتار مسئولانه جست‌وجو کرد.
از الگوهای قرآنی تا ابتکارهای رسانه ای امروز
اصول ارتباطی برگرفته از قرآن، ظرفیت حضور در قالب‌های تازه را دارند. پرسش‌گری می‌تواند در برنامه‌ای تعاملی ظهور یابد؛ دعوت به مشاهده در مستند و سفرنامه تصویری؛ تمثیل در پویانمایی و تصویر توضیحی؛ و قصّه در فیلم، نمایش صوتی و روایت دیجیتال. این ظرفیت، میدان ابتکار را برای فعالان رسانه‌ای و مبلّغان دین می‌گشاید.
مجموعه «پیش از بازنشر» می‌تواند مخاطب را با یک خبر روبه‌رو سازد و سپس او را در بررسی منبع، تاریخ و شواهد آن مشارکت دهد. مجموعه «یک آیه در یک مشاهده» می‌تواند از پدیده‌ای طبیعی یا اثری تاریخی آغاز شود و مشاهده مستند را با تأمل قرآنی همراه کند. در برنامه «شما چه تصمیمی می‌گیرید»، مخاطب می‌تواند درباره موقعیتی خانوادگی یا اجتماعی تصمیم بگیرد و سپس پیامدها و معیارهای اخلاقی آن را بررسی کند.
یک موضوع را همچنین می‌توان در چند سطح عرضه کرد: محتوایی کوتاه برای طرح پرسش، گفت‌وگویی برای توضیح و متنی مستند برای مطالعه عمیق‌تر. این پیوستگی، مسیر حرکت از توجه اولیه به فهم و عمل را فراهم می‌کند. دریافت بازخورد و سنجش آنچه مخاطب فهمیده است نیز به اصلاح و تکامل این آثار کمک می‌کند.
پیام رسانی برای رشد انسان
مطالعه شیوه بیان قرآن، الگویی غنی برای اندیشیدن درباره رسانه در اختیار ما می‌گذارد. قرآن پیام را در دسترس قرار می‌دهد، توجه را برمی‌انگیزد، اندیشه و احساس را همراه می‌کند و مخاطب را به مشاهده، پرسش، داوری و عمل فرامی‌خواند. الهام از این شیوه‌ها، می‌تواند به شکل‌گیری بیان‌هایی تازه برای رساندن معارف دینی بینجامد؛ بیان‌هایی متناسب با زبان و نیاز انسان امروز.
هفته جهانی سواد رسانه‌ای و اطلاعاتی فرصتی است تا مراکز دینی، هم کیفیت تولید پیام را ارتقا دهند و هم توان ارزیابی پیام را در مخاطبان تقویت کنند. در افق قرآنی، رسانه هنگامی به رسالت خود نزدیک می‌شود که انسان را به حقیقت آگاه‌تر، در داوری سنجیده‌تر و در رفتار مسئولانه‌تر سازد. چنین ارتباطی، توجه را به آگاهی و آگاهی را به زمینه رشد انسان تبدیل می‌کند.
سید هاشم موسوی